Phương pháp
Multimedia Contextual Mapping
Một ngữ cảnh, nhiều lượt. Đây là khung phương pháp đằng sau rePlayEnglish, viết ra để bạn kiểm tra được chúng tôi đang làm gì và vì sao.
We don’t just study a language. We train our brains to acquire it.
Bản 0.2 · bản nháp mở · giấy phép CC BY 4.0
MCM trong một câu
Người học lấy một nội dung có ý nghĩa làm ngữ cảnh neo — một bài nói, một đoạn hội thoại, một câu chuyện — rồi đi qua chính nội dung đó nhiều lượt bằng nhiều kênh: nghe, hiểu, nói theo, viết lại, học từ. Mỗi lượt nối thêm một mối liên kết giữa âm thanh, chữ viết, ý nghĩa và tình huống, cho tới khi người học hiểu và tái hiện được nội dung mà không cần dịch.
“Huấn luyện não” là cách nói hình ảnh về luyện tập có chủ đích. MCM không khẳng định một cơ chế thần kinh nào.
Ba tình trạng MCM muốn giải quyết
- Học rời rạc. Từ vựng ở một ứng dụng, ngữ pháp ở một cuốn sách, nghe ở một kênh video. Kiến thức không gặp lại nhau nên không nối được với nhau.
- Biết mà không nghe ra, không nói được. Nhận ra từ khi đọc nhưng không nhận ra khi nghe, vì chữ viết và âm thanh chưa từng được nối với nhau trong cùng một câu.
- Kẹt ở bước dịch. Mỗi câu đều phải đi vòng qua tiếng mẹ đẻ, nên hiểu chậm và phản ứng chậm.
MCM trả lời cả ba bằng một lựa chọn thiết kế: giữ nguyên một nội dung và đổi cách tiếp xúc với nó, thay vì giữ nguyên một kiểu bài tập rồi đổi nội dung liên tục.
Ba ý tưởng cốt lõi
Ngữ cảnh neo
Đơn vị học là một nội dung trọn vẹn, có người nói, tình huống và thông điệp. Từ và cấu trúc luôn được học tại câu mà chúng xuất hiện. Người học không ghi nhớ “light = ánh sáng”; họ gặp light trong một câu cụ thể, hiểu nó làm gì ở đó, và những nghĩa khác sẽ đến ở bài khác.
Nhiều lượt trên cùng một nội dung
Lặp lại là cơ chế chính, nhưng mỗi lượt có một nhiệm vụ khác nhau nên người học không thấy mình đang làm lại việc cũ. “Đa phương tiện” nghĩa là nhiều kênh cùng chỉ về một nội dung; thêm phương tiện mà không cùng nội dung thì chỉ thêm nhiễu.
Tiếng mẹ đẻ là cầu nối, rút dần
Tiếng Việt được dùng có chủ đích ở hai chỗ: hiểu nhanh nội dung lần đầu, và làm gợi ý để nhớ lại. Nó không bao giờ là đáp án cuối cùng của một hoạt động, và được rút bớt khi người học đã quen bài.
Vòng học
Một vòng đầy đủ trên một nội dung. Thứ tự không cứng, nhưng có một ràng buộc: nên hiểu trước khi nói theo — nói theo một câu chưa hiểu chỉ luyện âm thanh.
| Lượt | Người học làm gì | Mối liên kết | Xong khi |
| 1. Nghe | Nghe trọn nội dung, có hình ảnh tình huống | âm thanh ↔ tình huống | đã nghe liền mạch mọi câu |
| 2. Hiểu | Đọc, xem nghĩa, trả lời câu hỏi về nội dung | câu ↔ ý nghĩa | đúng từ 80% câu hỏi |
| 3. Nói theo | Nói lại từng câu, có ghi âm để nghe lại | ý nghĩa ↔ phát âm | đã ghi âm mọi câu |
| 4. Viết lại | Viết câu từ trí nhớ hoặc từ nghĩa tiếng Việt | ý nghĩa ↔ chữ viết, cấu trúc | viết được phần lớn bài |
| 5. Từ trong câu gốc | Học và tự kiểm tra từ, luôn mở lại được câu gốc | từ ↔ ngữ cảnh | đúng từ 80% bài kiểm tra từ |
| 6. Phản xạ đang phát triển | Tự nói ra câu trả lời khi gặp câu hỏi hoặc tình huống, và gặp lại từ của bài ở ngữ cảnh khác sau vài ngày | ngữ cảnh cũ → câu của chính mình | nói được mà không phải dựng câu trong đầu |
Năm lượt đầu đều là tái hiện một nội dung có sẵn. Lượt Phản xạ là chỗ người học tự tạo câu và gặp lại từ ở tình huống mới; nó chưa có trong bản đang chạy và là phần chúng tôi đang làm tiếp.
Quy tắc thiết kế bài học
Kiểm tra được trên một bài học cụ thể, nên bạn có thể dùng chúng để chấm chính ứng dụng này.
- Một bài, một ngữ cảnh neo. Mọi hoạt động của bài dùng cùng một nội dung.
- Vừa sức. Người học hiểu được phần lớn nội dung ngay lần đầu khi có hỗ trợ; bài được gắn mức trình độ.
- Mọi mục kiến thức đều dẫn về câu gốc, và mở ngay tại chỗ, không bắt người học rời khỏi nơi đang đứng.
- Âm thanh luôn đi cùng chữ, và nghe được riêng từng câu.
- Mỗi lượt có tiêu chí hoàn thành rõ ràng, dựa trên việc người học làm được gì, không dựa trên thời gian bỏ ra.
- Kiểm tra là một phần của việc học. Tự nhớ lại được ưu tiên hơn đọc lại.
- Tiếng mẹ đẻ đứng ở vị trí gợi ý hoặc giải thích, có thể ẩn đi, và không phải là thứ người học phải sản xuất ra.
- Từ đã học phải quay lại ở bài sau, trong câu khác.
MCM không khẳng định điều gì
- MCM chưa được kiểm chứng bằng thực nghiệm. Nó là một khung thiết kế kèm các giả thuyết bên dưới.
- MCM không nói ghi nhớ là vô ích. Ghi nhớ vẫn cần; MCM chỉ đặt nó vào trong ngữ cảnh.
- MCM không cấm dịch. Nó dùng dịch làm cầu nối rồi rút dần.
- MCM không thay thế giao tiếp thật. Nó xây nền nghe, phát âm, từ và cấu trúc; hội thoại tự do cần thêm thực hành với người thật hoặc gia sư AI.
- MCM không dựa trên thuyết “phong cách học”. Nhiều kênh được dùng vì mỗi kênh luyện một mối liên kết khác nhau.
Nền tảng nghiên cứu liên quan
MCM không phát minh các thành phần của nó. Đóng góp của MCM là cách ghép chúng quanh một ngữ cảnh neo. Đây là chỉ dẫn tới những hướng nghiên cứu liên quan, không phải trích dẫn một kết quả cụ thể nào.
| Ý tưởng trong MCM | Hướng nghiên cứu liên quan |
| Hiểu nội dung vừa sức là điều kiện của việc tiếp thu | Krashen — giả thuyết đầu vào |
| Phải chú ý tới hình thức thì mới tiếp thu được | Schmidt — giả thuyết chú ý |
| Nối hình thức với ý nghĩa | VanPatten — form–meaning connections |
| Cần cả đầu ra, không chỉ đầu vào | Swain — giả thuyết đầu ra |
| Cân bằng đầu vào, đầu ra, học có chủ đích và luyện trôi chảy | Nation — bốn nhánh |
| Chữ và hình ảnh, âm thanh cùng một nội dung giúp học tốt hơn; thông tin thừa gây hại | Paivio — mã hoá kép; Mayer — học đa phương tiện |
| Nói theo cải thiện khả năng nghe | Kadota, Hamada — nghiên cứu về shadowing |
| Tự nhớ lại hiệu quả hơn đọc lại | Roediger & Karpicke — hiệu ứng kiểm tra |
| Gặp lại giãn cách, số lần gặp từ | spacing effect; Webb |
| Dùng tiếng mẹ đẻ có chủ đích | Cook — tiếng mẹ đẻ trong lớp học |
Giả thuyết kiểm chứng được
Mỗi giả thuyết nêu rõ so sánh và thước đo, để một ứng dụng có thể tự thu dữ liệu kiểm chứng — kể cả khi kết quả bác bỏ nó.
- H1. Hiểu trước, nói theo sau. Nhóm Hiểu rồi mới Nói theo nhớ nghĩa của câu sau 7 ngày tốt hơn nhóm Nói theo trước.
- H2. Nhiều lượt trên một bài hơn một lượt trên nhiều bài. Với cùng thời gian học, nhóm đi đủ năm lượt trên một bài nhớ từ tốt hơn nhóm nghe và đọc năm bài.
- H3. Từ trong câu gốc hơn cặp từ–nghĩa. Người học từ kèm câu gốc dùng đúng từ trong câu mới nhiều hơn.
- H4. Rút dần tiếng mẹ đẻ. Nhóm được ẩn dần phần dịch hiểu bài mới không có dịch tốt hơn nhóm luôn thấy dịch.
- H5. Chuyển giao. Sau N bài cùng trình độ, điểm lượt Hiểu lần đầu ở bài chưa gặp tăng lên.
MCM trong rePlayEnglish
| Lượt MCM | Trong ứng dụng |
| Nghe | Hoa Listen: mọi câu được nghe liền mạch |
| Hiểu | Tab Understanding, bản dịch từng câu, bài kiểm tra hiểu (hoa Understand) |
| Nói theo | Hoa Shadow: ghi âm từng câu, gia sư AI nhận xét bản ghi |
| Viết lại | Tab Writing và Quick Test viết từ nghĩa tiếng Việt (hoa Write) |
| Từ trong câu gốc | Tab Vocabulary, bài kiểm tra từ (hoa Words), mở câu gốc ngay tại chỗ |
| Vừa sức | Bản đồ My Level theo CEFR-J |
| Phản xạ | chưa có đang phát triển |
Mô hình mở
Tài liệu phương pháp phát hành theo CC BY 4.0; mã nguồn ứng dụng có giấy phép riêng. MCM là phương pháp, độc lập với sản phẩm: rePlayEnglish là một hiện thực của nó, và người khác có thể áp dụng MCM mà không dùng rePlayEnglish.
Đóng góp có giá trị nhất lúc này: dữ liệu kiểm chứng một giả thuyết ở trên, một bài học mẫu cho ngôn ngữ khác, hoặc một phản biện chỉ ra chỗ MCM sai.
Xem các khoá học